aegeanman.com

                     

                    1.3. Τα στοιχεία για την ανθρώπινη εξέλιξη                  

      Οι γνώσεις μας για την ανθρώπινη εξέλιξη προέρχονται από την αξιολόγηση τριών γραμμών στοιχείων: α) τις συγγενικές σχέσεις μεταξύ των διαβιώντων Πρωτευόντων, β) τα στοιχεία από το αρχείο των απολιθωμάτων και γ) από τα μοριακά στοιχεία.

      Παραδοσιακά, οι πρώτες δύο γραμμές στοιχείων έδωσαν στην επιστήμη της Παλαιοανθρωπολογίας όλες τις πληροφορίες για να διαμορφωθούν οι ιδέες και τα σενάρια για την ανθρώπινη εξέλιξη. Εντούτοις, η πρόοδος στην μοριακή βιολογία και ειδικότερα στην αποκρυπτογράφηση του γενετικού μας κώδικα έχει φθάσει σε τέτοια επίπεδα, ώστε να τείνει να χαράξει μια δική της άποψη, την μοριακή, για την ανθρώπινη εξέλιξη. Ειδικότερα για τις τελευταίες εκατοντάδες χιλιάδες έτη της ανθρώπινης ιστορίας, η μοριακή βιολογία έχει πλέον επιβάλει την άποψή της από την δεκαετία του ΄80, η οποία έχει γίνει ευρύτερα αποδεκτή.       

 

      1.3.1.  Ταξινόμηση των εν διαβίωση πρωτευόντων

      Σύμφωνα με την Ταξινόμηση λοιπόν, ο σύγχρονος άνθρωπος είναι γνωστός επιστημονικά με την λατινική ονομασία Homo sapiens sapiens και ανήκει στην Τάξη των Πρωτευόντων (Primates), που με την σειρά τους ανήκουν στην Κατηγορία των Θηλαστικών.

      Η γενική σκελετική δομή των Πρωτευόντων απεικονίζει κατά βάση το γενικευμένο σχέδιο των Θηλαστικών. Οι περισσότερες ομάδες θηλαστικών προσαρμόστηκαν ιδιαίτερα σε υψηλής εξειδίκευσης τύπους μετακινήσεων, όπως το τρέξιμο, το κολύμπι ή το πέταγμα, και οι σκελετοί τους παρουσιάζουν αντίστοιχες αλλαγές, ειδικά στην ανατομία  των άκρων. Για παράδειγμα , τα γρήγορα θηλαστικά μείωσαν  ή ακόμα και έχασαν κάποιες κλειδώσεις, συγχώνευσαν την κερκίδα ή την κνήμη και την περόνη και μείωσαν τον αριθμό δακτύλων στα άκρα, τα δε θηλαστικά που κολυμπούν, διαμορφώσαν άκρα τύπου «βατραχοπέδιλων» ,ενώ τα ιπτάμενα θηλαστικά εξέλιξαν φτερά.


        

Εικόνα 1.3.1:  Παραδοσιακή (Φαινετική) ταξινόμηση κατά Fleagle (1999) [20]. Σε αυτή την προσέγγιση ο άνθρωπος κατατάσσεται σε δική του οικογένεια, ξεχωριστά από αυτή των μεγάλων πιθήκων. Εντούτοις τα σύγχρονα δεδομένα από τα μοριακά στοιχεία αντιτίθενται σε αυτή την διαφοροποίηση (εικόνα 1.3.11). Κάθε κατηγοριοποίηση ανώτερη αυτής του είδους ονομάζεται τάξο (πληθ. τάξα).   


            

     Η γενική σκελετική δομή των Πρωτευόντων απεικονίζει κατά βάση το γενικευμένο σχέδιο των Θηλαστικών. Οι περισσότερες ομάδες θηλαστικών προσαρμόστηκαν ιδιαίτερα σε υψηλής εξειδίκευσης τύπους μετακινήσεων, όπως το τρέξιμο, το κολύμπι ή το πέταγμα, και οι σκελετοί τους παρουσιάζουν αντίστοιχες αλλαγές, ειδικά στην ανατομία  των άκρων. Για παράδειγμα , τα γρήγορα θηλαστικά μείωσαν  ή ακόμα και έχασαν κάποιες κλειδώσεις, συγχώνευσαν την κερκίδα ή την κνήμη και την περόνη και μείωσαν τον αριθμό δακτύλων στα άκρα, τα δε θηλαστικά που κολυμπούν διαμορφώσαν άκρα τύπου «βατραχοπέδιλων» ,ενώ τα ιπτάμενα θηλαστικά εξέλιξαν φτερά. Σε αντίθεση με αυτά, τα Πρωτεύοντα διατηρούν γενικά τους πρωτόγονους όρους λόγω της γενικευμένης κινητικής μηχανικής του σκελετού τους και της στατικής συμπεριφοράς* τους που απαιτεί ένα ευρύ φάσμα κίνησης για τα τμήματα των άκρων. Έτσι ο σκελετός των πρωτευόντων είναι προσαρμοσμένος για μετακίνηση και χειρισμό που περιλαμβάνει επίγειο τετραποδισμό, δενδρόβιο τετραποδισμό, άλματα, κάθετη αναρρίχηση, βραχιονισμό (αιώρηση με τα άνω άκρα), ακόμη και διποδισμό.  

     Αυτή η διατήρηση του γενικευμένου σκελετικού πλάνου από τα πρωτεύοντα, είναι αρμόδια για τις δυσκολίες που αντιμετωπίζονται κατά την προσπάθεια να χαρακτηριστεί ταξονομικά η τάξη των πρωτευόντων, δεδομένου ότι δεν καθορίζεται από ένα ενιαίο χαρακτηριστικό γνώρισμα, αλλά από μια σειρά ιδιαίτερων γνωρισμάτων. Tα γνωρίσματα αυτά, δεν προκύπτουν από δραματικές δομικές αλλαγές, αλλά από λεπτές μορφολογικές μετατοπίσεις, οι οποίες μάλιστα δεν παρουσιάζονται σε όλα τα πρωτεύοντα  [16].

     Κατά την παραδοσιακή ταξινόμηση ο πρώτος διαχωρισμός της Τάξης των Πρωτευόντων, είναι αυτός μεταξύ των Υποτάξεων Προσήμια (Prosimii)(εικόνα 1.3.2.)και Ανθρωπόμορφων (Anthropoidea). Η διάκρισή τους αυτή, αναφέρεται σε διάφορα ανατομικά και συμπεριφοριστικά χαρακτηριστικά, αλλά κυρίως όσον αναφορά κρανιακές και οδοντικές διαφορές (εικόνα 1.3.3 ).


             

Εικόνα 1.3.2: Προσήμια. Υπάρχει μια μεγάλη σειρά διαβιώντων Προσημίων. Περιγράφονται συχνά ως πρωτόγονα και πράγματι έχουν μικρούς εγκεφάλους και διατηρούν έναν αριθμό κρανιακών χαρακτηριστικών γνωρισμάτων περισσότερο κοινών, με αυτά των πρώτων θηλαστικών. Έχουν πολύ εξειδικευμένη κινητήρια ανατομία, οδοντοστοιχία και πεπτικά συστήματα, και οι νυκτόβιες ποικιλίες τους είναι διαδεδομένες στον Παλαιό Κόσμο, ενώ τα ημερόβια Προσήμια είναι περιορισμένα στην νήσο Μαδαγασκάρη. Φωτογραφίες από την αναφορά [17].


          

Η Υπόταξη των Ανθρωπόμορφων διαιρείται έπειτα στους Πλατύρρινους και στους Κατάρρινους, διαφοροποίηση που αντιστοιχεί και στην σημερινή γεωγραφική τους κατανομή. Έτσι οι Πλατύρρινοι αναφέρονται ως Νέου Κόσμου Μαϊμούδες (λόγω της διανομής τους στην Κεντρική και Νότιο Αμερική) και οι Κατάρρινοι ως Παλαιού Κόσμου Μαϊμούδες (λόγω της διανομής τους στην Ασία και την Αφρική) (εικόνα 1.3.4).   

     Μορφολογικά και συμπεριφορισιακά οι Πλατύρρινοι είναι αρκετά ποικίλοι. Είναι επίσης τα μόνα πρωτεύοντα με γαμψά νύχια (τα πρωτεύοντα γενικά έχουν ομαλοποιήσει τα νύχια τους όπως ο άνθρωπος), οι μόνοι νυκτόβιοι ανθρωποειδείς και τα μόνα πρωτεύοντα με «συλληπτήριες» ουρές (ουρές που χρησιμοποιούνται ως 5ο άκρο) .

 

*με τον όρο στατική συμπεριφορά εννοούμε, τον τρόπο με τον οποίο στέκεται ένα ζώο όταν δεν κινείται.


           

Εικόνα 1.3.3: Οδοντικές διαφορές των Πρωτευόντων. I= κοπτήρες, C=κυνόδοντες, P= προ-τραπεζίτες, M= τραπεζίτες. Οι οδοντικοί τύποι είναι ένα από τα σημαντικότερα πληρεξούσια για την Φαινετική Ταξινόμηση των Πρωτευόντων. Ειδικά δε τα υπολείμματα της οδοντοστοιχίας (δόντια, γνάθοι) των απολιθωμένων δειγμάτων ειδών, είναι συχνά τα μόνα εναπομείναντα στοιχεία που διαθέτουμε για να τεκμηριώσουμε την εξέλιξη των πρωτευόντων στο χρόνο. Σχέδιο με μετατροπή από την αναφορά [18]     


          

     Οι Κατάρρινοι που όπως είδαμε σήμερα διανέμονται στην Ασία και στην Αφρική, χωρίζονται περεταίρω σε δύο Υποοικογένειες αυτή των Κερκοπιθηκοειδών (Cercopithecoidea) και των Ανθρωποειδών (Hominoidea). Οι τελευταίοι περιλαμβάνουν τους μεγάλους πιθήκους και τους Ανθρώπους.

     Η παραδοσιακή ταξινόμηση θέλει την Υπέρ-οικογένεια των Ανθρωποειδών (Hominoidea) να διασπάται, σε επίπεδο οικογενειών, στις οικογένειες Υλοβατίδων (Hylobatidae), Πογγίδων (Pongidae)και Ανθρωπίδων (Hominidae) (εικόνα 1.3.1). Η ταξινόμηση αυτή στηρίζεται στις διαφορές ή τις ομοιότητες που προκύπτουν κυρίως από τα μορφολογικά στοιχεία. Τις τελευταίες δεκαετίες όμως τα στοιχεία από τις μοριακές έρευνες την έχουν αμφισβητήσει. Όπως θα δούμε στην συνέχεια, μια στενή σχέση μεταξύ ανθρώπου και χιμπαντζή, όπως προτάθηκε από τα μοριακά στοιχεία, είναι σήμερα ευρέως αποδεκτή.


         

*θα πρέπει να σημειωθεί ότι στην αγγλική γλώσσα αναφέρονται δύο διαφορετικές ονομασίες για να περιγράψουν την Ελληνική καθομιλουμένη λέξη «πίθηκος».Ο όρος monkey και ο όρος  ape. Ο πρώτος αναφέρεται σε αυτό που ονομάζουμε μαϊμού και ο δεύτερος στους μεγάλους πιθήκους (Χιμπαντζή, Γορίλα και Ουρακοτάνγκο). Κατά συνέπεια οι Κατάρρινοι διαχωρίζονται σε μαϊμούδες του Παλαιού Κόσμου και σε (μεγάλους) πιθήκους και ανθρώπους. 


             

                                                                                  Εικόνα 1.3.4: Χάρτες της σημερινής κατανομής των Πρωτευόντων.


                     

Εικόνα 1.3.5: Διάφορα αντιπροσωπευτικά είδη Πλατύρρινων (Πίθηκοι Νέου Κόσμου). Η χρήση της «συλληπτήριας» ουράς είναι εμφανής. Φωτογραφίες από την αναφορά  [17].


            

      1.3.2.  Το αρχείο των απολιθωμάτων

      Η καταγωγή των διαβιώντων πρωτευόντων, συμπεριλαμβανομένου του ανθρώπου, χάνεται στο βάθος του χρόνου. Τα απολιθώματα που τεκμηριώνουν την εξελικτική πορεία της τάξης αυτής, είναι τόσο σπανιότερα και ασαφέστερα, όσο πορευόμαστε σε πιο παλαιές εποχές.


     Η κλασσική παλαιοντολογική θεώρηση φέρει τα Θηλαστικά ως προσαρμογές εξελισσόμενες κατά τον Μεσοζωικό Αιώνα και πιο συγκεκριμένα κατά το μέσο της Ιουρασικής Περιόδου (193-136 εκ έτη πριν). Τα δε Πρωτεύοντα φέρονται να διαχωρίζονται μετά την εξαφάνιση των δεινοσαύρων κατά το τέλος του Κρητιδικού (136-65 εκ έτη).  Η απουσία πρωτευόντων σύγχρονης έννοιας από το υπάρχον αρχείο απολιθωμάτων πριν από το Ηώκαινο, συνήθως ερμηνεύεται ως στοιχείo, ότι η Τάξη των Πρωτευόντων δημιουργήθηκε όχι πολύ πιο πριν από εκείνη την περίοδο, δηλαδή περίπου στα 60 εκ έτη πριν και όχι νωρίτερα από 65 εκ έτη πριν. Εντούτοις, στην «Υπόθεση του Αιγαιάνθρωπου Ι» δείχνουμε ότι αυτό συνέβη πριν από 95 εκ. έτη.


     Στην συνέχεια θα κάνουμε μια πολύ περιληπτική ανασκόπηση των απολιθωμάτων που αναφέρονται στην καταγωγή των ανθρωπόμορφων μέχρι και το Μειόκαινο.


                                 Απολιθώματα ανθρωπόμορφων έως το Μειόκαινο   

    Ιστορικά η πιο πρώιμη ομάδα θηλαστικών που έχει αποδοθεί παραδοσιακά  ως πρόγονος στην τάξη των πρωτευόντων είναι τα Plesiadapiformes (εντούτοις όμως σήμερα αμφισβητείται). Το παλαιότερο πληρεξούσιο της παρουσίας τους αποτελείται από ένα δόντι και βρέθηκε σε αποθέσεις της πιο πρόσφατης Κρητιδικής περιόδου, η δε ταξινομική θέση της Υπό-τάξης Plesiadapiformes είναι υπό διαφωνία. Τα Plesiadapiformes της εποχής του Παλαιόκαινου (65-54 εκ έτη πριν) είναι περισσότερα και διανέμονται στην Ευρώπη την Β.Αμερική και μερικά στην Ασία. Γενικά τα  Plesiadapiformes έχουν λίγα χαρακτηριστικά γνωρίσματα πρωτευόντων εκτός από μια γενική μορφή σωμάτων που δείχνει έναν δενδρικό τρόπο ζωής και μια κάπως παρόμοια μορφολογία τραπεζιτών. Συνολικά, δεν μπορούν βεβαίως ταξινομηθούν ως πρωτεύοντα  σύγχρονης έννοιας (euprimates), αλλά θα μπορούσαν να είναι προγονικά της Τάξης των Πρωτευόντων [20].


     Από την στιγμή που φθάνουμε στην Ηώκαινο εποχή (54-38 εκ έτη πριν), τα πράγματα γίνονται πολύ σαφέστερα. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου βρίσκουμε έναν μεγάλο αριθμό απολιθωμάτων που μπορούν σαφώς να περιγραφούν ως πρωτεύοντα σύγχρονης έννοιας και κατατάσσονται στα Προσήμια. Υπάρχουν τουλάχιστον 60 γένη που χωρίζονται σε δύο κύριες ομάδες και γενικά συμφωνείται ότι καταρτίζουν δύο ευδιάκριτες οικογένειες: την Adapidae και την Omomyidae. Η οικογένεια Omomyidae έζησε στην Β. Αμερική και την Ευρασία και πιθανότατα από αυτήν να προήλθαν τα Ανθρωπόμορφα. Υπάρχουν διάφορα καλά χαρακτηριστικά γνωρίσματα πρωτευόντων που εμφανίζονται σε αυτά τα ζώα, όπως ένας οστεώδης φραγμός πίσω από τα μάτια, ισιωμένα νύχια σαν «καρφιά» (αντί των νυχιών που βρίσκονται στα περισσότερα θηλαστικά) και μεγάλα, μπροστινά διατεταγμένα μάτια, χαρακτηριστικό του στερεοσκοπικού οράματος. Εκτός από τις οικογένειες Adapidae και Omomyidae, τα τελευταία χρόνια δέκα χρόνια, η ανακάλυψη των υπολειμμάτων μιας νέας οικογένειας από Ηώκαινα πρωτεύοντα στην Ασία, της Eosimiidae, έχει επικεντρώσει το ενδιαφέρον των επιστημόνων, για την δυνατότητα να ήταν τα eosimiids ο αρχαίος πρόγονος των ανθρωπόμορφων [19].  Γενικά κατά το Ηώκαινο τα πρωτεύοντα είναι αρκετά διαδεδομένα, έχοντας βρεθεί στη Βόρεια Αμερική, την Ευρώπη, την Ασία και την Αφρική και τα είδη των adapids και omomyids υπήρχαν μέχρι το «Grand Coupure», ένα γεγονός μαζικής εξάλειψης πανίδων στο Βόρειο Ημισφαίριο, προκαλούμενο από μια γρήγορη παγκόσμια πτώση της θερμοκρασίας στο τέλος του Ηωκαίνου (βλέπε παράγραφο 1.1.2). Επομένως ένα από τα κρισιμότερα ζητήματα σε αυτή την φάση της εξέλιξης των πρωτευόντων, είναι αφενός οι συνθήκες της εξέλιξης των δύο Ηώκαινων οικογενειών Adapidae και την Omomyidae και αφετέρου η ταξινομική τους θέση σε σχέση με τα διαβιώντα πρωτεύοντα. Η διερεύνηση αυτή αναπτύσσεται διεξοδικά στην «Υπόθεση του Αιγαιάνθρωπου Ι» (Μέρος 3ο αυτού του βιβλίου).


             Τα ευρήματα του Ολιγόκαινου (38-26 εκ έτη πριν) είναι τέτοια, ώστε να ομιλούμε πλέον για
        Ανθρωπόμορφα, εντούτοις και εδώ η ταξινόμησή τους συναντά μεγάλη δυσκολία. Μια από τις
        σημαντικότερες δυσκολίες στην εξέλιξη των πρωτευόντων είναι να συνδεθούν τα Προσήμια του
        Ηώκαινου με τα πιο σύγχρονα Ανθρωπόμορφα του Ολιγόκαινου. Δυό από τα πιο χαρακτηριστικά
        παραγόμενα γνωρίσματα των ανθρωπόμορφων έναντι των προσημίων, είναι η τοποθέτηση των ματιών
        περισσότερο μπροστά (για τις ανάγκες της στερεοσκοπικής όρασης) και η έναρξη της τάσης για
        διαμόρφωση της κοιλότητας των τραπεζιτών προς ένα σχήμα σαν Υ με πέντε κορυφές (Υ-5), έναντι
         της πρωτόγονης μορφής των δύο πλευρικών κόψεων (
bilophodont) (εικόνα 1.3.7).
                   

 

Εικόνα 1.3.6: Πορεία της εξέλιξης των κρανίων στα πρωτεύοντα : από τις πρωτόγονες μορφές (Plesiadapiformes) στις πιο παραγόμενες των ανθρωποειδών(Proconsul). Σχέδιο από την αναφορά [18].


             Εικόνα 1.3.7: Συχνά ένα μοναδικό δόντι από το αρχείο των απολιθωμάτων μπορεί να κατονομάσει εάν ο ιδιοκτήτης του ανήκει
             στα Προσήμια, στα Κερκοποθηκοειδή, ή στα ανθρωποειδή (ή ακόμη αν ανήκει σε άνθρωπο). Οι Παλαιού Κόσμου Μαϊμούδες,
            όπως ο Μπαμπουίνος, έχουν 4 «μαξιλαράκια» (
cusps) στην επιφάνεια των τραπεζιτών τους, ενώ οι πίθηκοι και ο άνθρωπος 5,
           διαμορφώνοντας μια χαρακτηριστική Υ-μορφή. Η διαμόρφωσή του μπορεί να διαφέρει ανάλογα με το μέγεθος των τραπεζιτών,
           εντούτοις παραμένει ένας ομόλογος χαρακτήρας για τα ανθρωποειδή, για περίπου
20 εκ. έτη.    
             

      Μέχρι σήμερα πολύ λίγο υλικό ανθρωπόμορφων Ολιγοκαίνου έχει βρεθεί, εκτός της Κοιλάδας Fayum στην Αίγυπτο. Περεταίρω έχουν βρεθεί ευρήματα του Ηωκαίνου στην Ασία που έχουν περιγραφεί ως ανθρωπόμορφα (τα eosimiid), ενώ άλλα Ολιγόκαινα ανθρωπόμορφα έχουν βρεθεί επίσης στη βόρεια Αφρική και στην Μέση Ανατολή. Ένας μικρός αριθμός Ολιγόκαινων απολιθωμάτων βρέθηκε και στην Νότιο Αμερική αν και το εάν αυτοί προήλθαν από την Αφρική ή τη Βόρεια Αμερική είναι άγνωστο. Γενικά πολύ σπάνια βρίσκονται απολιθώματα πρωτευόντων στη Βόρεια Αμερική ή την Ευρώπη ως αποτέλεσμα της αλλαγής κλίματος που συνδέεται με την ψύξη του «Grand Coupure» (εικόνα 1.1.6).


        Σημαντικότατο εύρημα αυτής της περιόδου είναι ο Aegyptopithecus (Propliopithecus) (εικόνα 1.3.6) που ανακαλύφθηκε στο Fayum της Αιγύπτου. Παρουσιάζει διάφορα παραγόμενα γνωρίσματα ανθρωποειδών όπως, σύγχρονους τραπεζίτες , διμορφισμό μεταξύ των φύλων, μεγαλύτερο εγκέφαλο από τα Προσήμια  κ.ά. Γεγονός είναι όμως ότι δεν υπάρχει συναίνεση στην ταξινόμηση του. Η οδοντοστοιχία του είναι παρόμοια με αυτή των αργότερων ανθρωποειδών, πράγμα που έχει οδηγήσει κάποιους στο συνυπολογισμό του στα Ανθρωποειδή (Hominoidea) και στη θέση του ως άμεσος πρόγονος των σύγχρονων πίθηκων και των ανθρώπων.


       Συμπερασματικά, η ταξινόμηση των απολιθωμένων δειγμάτων πριν από το Μειόκαινο, είναι πολύ δύσκολη και μακριά από οποιαδήποτε μορφή συναίνεσης μεταξύ των επιστημόνων. Έτσι, ο χρόνος, ο τόπος και η αιτία για τα οποία διαχωρίστηκαν οι κλάδοι στα πρωτεύοντα παραμένουν υπό διαφωνία. Ο λόγος για αυτή την σύγχυση, είναι οι περιορισμοί του αρχείου των απολιθωμάτων. Στην «Υπόθεση του Αιγαιάνθρωπου Ι», παρακάμπτουμε τους περιορισμούς αυτούς, αξιοποιώντας κάποιες άλλες γραμμές στοιχείων και δίνουμε περισσότερο φως σε αυτή την σκοτεινή πλευρά της πολύ πρώιμης ανθρώπινης εξέλιξης. 

 

        Απολιθώματα των ανθρωποειδών και ανθρωπιδών από το Μειόκαινο και εντεύθεν

     Με την είσοδο στο Μειόκαινο (~ 24 - 5 εκ.έτη), τα ασαφή και λιγοστά απολιθωμένα δείγματα των πρωτόγονων ανθρωπόμορφων των προηγούμενων εποχών, παραχωρούν την θέση τους πλέον, σε ξεκάθαρους αντιπροσώπους ανθρωποειδών (προγόνων των μεγάλων πιθήκων και του ανθρώπου). Αυτή την εποχή μεγαλόσωμοι πίθηκοι με σύγχρονα χαρακτηριστικά κάνουν την εμφάνισή τους στην Ευρασία και την Αφρική, ενώ η προοδευτική τους προσαρμογή, από κλειστά δασικά, σε περισσότερο ανοιχτά περιβάλλοντα, φαίνεται ότι αποτέλεσε ένα καθοριστικό βήμα για την ιδιαίτερη ανθρώπινη εξέλιξη.


    Από το Πλειόκαινο (~5-1,8 εκ. έτη), οι πρώτοι αναμφισβήτητοι ανθρωπίδες κάνουν την εμφάνιση τους στην Αφρική, ενώ αμέσως μετά, απολιθωμένα δείγματα με σύγχρονα ανθρώπινα χαρακτηριστικά (που τα κατατάσσουν στο γένος Homo) εμφανίζονται σχεδόν ταυτόχρονα στην Αφρική και την Ασία.


     Μια πλήρη παράθεση των απολιθωμένων ανθρωποειδών και ανθρωπιδών από το Μειόκαινο έως σήμερα (2005), μπορείτε να βρείτε στο Παράρτημα ΙΙ, αυτού του βιβλίου.          

 

      1.3.3.  Τα μοριακά στοιχεία

     Πέρα από το αρχείο των απολιθωμάτων, από τα μέσα του 20ου αιώνα και έπειτα, η πρόοδος στην μοριακή βιολογία, οδήγησε τους ερευνητές σε συγκριτικές μελέτες, μεταξύ πρωτεϊνικών ακολουθιών (και αργότερα μεταξύ ακολουθιών DNA) διαφορετικών ειδών. Τα μοριακά στοιχεία άρχισαν σιγά σιγά να προτείνουν μια νέα ανεξάρτητη φυλογένεση βασισμένη στις συγκρίσεις των μοριακών ακολουθιών, έναντι των παραδοσιακών μεθόδων που βασίζονται στις μορφολογικές συγκρίσεις. Επειδή θα ασχοληθούμε περισσότερο με αυτά τα στοιχεία, ας θυμηθούμε μερικά πράγματα για τα πολυσυζητημένα γονίδια και το DNA.


     H ζωή όπως αναγνωρίζεται από την μοριακή βιολογία, απαρτίζεται από τα γονιδιώματα μυριάδων οργανισμών με τους οποίους μοιραζόμαστε τον πλανήτη. Κάθε οργανισμός κατέχει ένα γονιδίωμα που περιέχει βιολογικές πληροφορίες, ικανές να κατασκευάσουν και να διατηρήσουν ένα υπόδειγμα διαβίωσης αυτού του οργανισμού. Τα περισσότερα γονιδιώματα, συμπεριλαμβανομένου του ανθρώπινου και αυτών όλων των άλλων κυτταρικών μορφών ζωής, αποτελούνται από DNA (deoxyribonucleic acid) (εντούτοις μερικοί ιοί έχουν γονιδιώματα RNA (ribonucleic acid)). Το DNA είναι ένα γραμμικό (δηλαδή αναπτύσσεται μόνο κατά μήκος) πολυμερές μόριο φτιαγμένο σε αλυσίδα από 4, μόλις, μονομερείς υπομονάδες που αποκαλούνται  νουκλεοτίδες, οι οποίες όμως μπορούν να συνδεθούν με οποιαδήποτε τάξη για χιλιάδες ή ακόμα και εκατομμύρια μονάδες σε μήκος. Οι τέσσερεις αυτές νουκλεοτίδες χαρακτηρίζονται από 4 χημικές βάσεις (Κυτοσίνη, Θυμίνη, Αδενίνη, Γουανίνη) που συχνά αναφέρονται με τις συντμήσεις C, T, A, και G αντίστοιχα. Το ανθρώπινο γονιδίωμα, που είναι χαρακτηριστικό των γονιδιωμάτων όλων των πολυκύτταρων οργανισμών, αποτελείται από δύο ξεχωριστά μέρη:


- το πυρηνικό γονιδίωμα  που περιλαμβάνει περίπου 3.200.000.000 νουκλεοτίδες  DNA, οι οποίες διαιρούνται σε 24 γραμμικά μόρια και κάθε ένα περιλαμβάνεται σε ένα διαφορετικό χρωμόσωμα. Αυτά τα 24 χρωμοσώματα αποτελούνται από 22 αυτοσώματα και δύο χρωμοσώματα φύλων, X και Y.

- το μιτοχονδριακό γονιδίωμα  είναι ένα κυκλικό μόρι